Przewodnik po statystyce dla socjologów

Od przeszło dziesięciu lat uczę studentów socjologii statystyki. Jest to, jak sądzę, dostateczny okres czasu aby zgromadzić doświadczenia i pokusić się o pewne uogólnienia. Zacznę od spostrzeżeń niezbyt przyjemnych dla nauczyciela statystyki. Większość osób podejmujących studia na kierunku socjologia uważa się za humanistów - i słusznie. Szkoda tylko, że to przekonanie często definiowane jest w oparciu. o wykluczenie - nigdy więcej matematyki i czegokolwiek, co się z nią łączy. Zatem konieczność studiowania statystyki jest dla wielu przykrą niespodzianką. Próba przekonania studentów, że to przedmiot pożyteczny i nawet można go polubić, graniczy z cudem. Najczęściej przyjmowaną przez studentów postawą bywa zatem strategia 3 x Z (zakuć, zdać, zapomnieć). Bywała ona efektywna tylko w wymiarze lokalnym, bowiem już na zajęciach praktycznych z programem SPSS okazywało się, że bez teoretycznych podstaw ze statystyki nie da się zrobić niczego sensownego z najciekawszymi nawet danymi. Z racji tego, że zajęcia te poświęcone były nabywaniu umiejętności posługiwania się programem SPSS, to "odkurzanie" wiedzy ze statystyki musiało się odbywać w bardzo ograniczonym zakresie. O tym, jak duże były to ograniczenia, miałam się przekonać prowadząc seminarium magisterskie. Wielu moich magistrantów miało świetne pomysły na prace oparte na materiale empirycznym, niewielu z zebranym materiałem umiało sobie dobrze radzić. Jeszcze więcej z nich miałoby szansę na zdobycie ciekawej pracy po studiach, gdyby takie umiejętności w stopniu dostatecznym posiadali. Z kontaktów z naszymi absolwentami wiem, że część z nich tę wiedzę samodzielnie uzupełnia.

Spis treści

Wstęp
1. Jak być badaczem: Pojęcia podstawowe * Od czego zacząć? * Nauka * Metoda naukowa * Testowanie hipotez * Od hipotez do teorii * Typy zależności * Zależność a związek przyczyno-skutkowy * Jednostka analizy * Ćwiczenia * Literatura
2. Jak zmierzyć szczęście? . Pojęcia podstawowe * Pomiar * Poziom nominalny * Poziom porządkowy * Skala Likerta * Poziom interwałowy i ilorazowy * Definicje operacyjne * Tworzenie indeksów * Trafność * Rzetelność * Ćwiczenia * Co może zrobić za nas komputer * Literatura
3. Co piszczy w szeregu statystycznym? Pojęcia podstawowe * Średnia arytmetyczna * Mediana * Dominanta * Skośność * Inne miary pozycyjne * Rozstęp * Odchylenie średnie * Wariancja i odchylenie standardowe * Ćwiczenia * Co może zrobić za nas komputer * Literatura
4. Co widać przez okna tabeli? Pojęcia podstawowe * Tabele kontyngencji * Przekodowywanie danych * Forma prezentacji danych w polach tabeli * Miary zależności dla tabel dwa-na-dwa * Miary związku dla tabel n-przez-n * Trzecia zmienna * Modele przyczynowe * Ćwiczenia * Co może zrobić za nas komputer * Literatura
5. Jak żyć w niepewności? Pojęcia podstawowe * Czym zajmuje się statystyka indukcyjna? * Próba losowa * Testy statystycznej istotności * Prawdopodobieństwo * Rozkład normalny * Rozkład średnich z prób * Rozkład t Studenta * Test istotności dla proporcji * Estymacja przedziałowa * Ćwiczenia * Co może zrobić za nas komputer * Literatura
6. Jak kontrolować ryzyko? Pojęcia podstawowe * Sposób doboru prób * Test dla dwóch prób niezależnych * Test dla dwóch prób zależnych * Jednoczynnikowa analiza wariancji * Test post hoc * Ćwiczenia * Co może zrobić za nas komputer * Literatura
7. Jak postawić kropkę nad i? Pojęcia podstawowe * Test chi-kwadrat * Warunki stosowania testu chi-kwadrat * Miary związku oparte na chi-kwadrat * Między poziomem nominalnym a ilorazowym * Koncepcja liniowości * Prosta regresja liniowa * Ćwiczenia * Co może zrobić za nas komputer * Literatura
Dodatek. Jak być odkrywcą? Analiza struktur ukrytych: Pojęcia podstawowe * Co to jest zmienna ukryta * Analiza struktur ukrytych * Formalny model analizy struktur ukrytych * Porównywanie struktur ukrytych między grupami * Budowanie modeli zależności * Zamiast ćwiczeń * Literatura
Załącznik 1. Pola pod krzywą normalną
Załącznik 2. Rozkład Studenta t
Załącznik 3. Rozkład F
Załącznik 4. Rozkład chi-kwadrat